Boeddhistische Teksten
Het boeddhisme kent vele soorten teksten. Het eerste fragment hieronder komt uit de Pali-Canon.
Hoe wordt gewaarzijn van de ademhaling geoefend zodat het grote vrucht draagt?Een monnik gaat naar een bos, de voet van een boom of een lege hut. Hij gaat zitten met zijn benen gekruist, zijn bovenlichaam recht, en zijn aandacht voor zich gevestigd. Hij ademt aandachtig in, en ademt aandachtig uit. Lang inademend, weet hij: 'Ik adem lang in.' Lang uitademend, weet hij: 'Ik adem lang uit'.
De Pali-Canon is de oudste bewaard gebleven verzameling van teksten, die teruggaan op de historische Boeddha. Je vindt er een schat aan heldere uiteenzettingen en duidelijke instructies.
Maar er zijn ook andere teksten:
Niets ontstaat uit zichzelf, noch uit iets anders, noch uit zichzelf en iets anders, noch zonder oorzaak. Er zijn vier soorten oorzaken: de effectieve oorzaak, de ondersteunende oorzaak, de onmiddellijke oorzaak en de dominante oorzaak. Van die vier oorzaken bestaat er geen enkele uit zichzelf ...
Nagarjuna, die in de tweede eeuw in Noord-India leefde, staat bekend als een van de grote filosofen uit de geschiedenis van de mensheid. In zijn bekend werk over de middenweg begint hij met een gedetailleerde analyse van de causaliteit. Voer voor filosofen ...
Uit ongeveer dezelfde periode is de volgende sprookjesachtige tekst:
Nadat de Boedha deze woorden gesproken had beefde de aarde in duizenden miljoenen gebieden van de Saha wereld. De aarde spleet open en uit de grond kwamen tegelijkertijd duizenden, tienduizenden, miljoenen bodhisattva’s mahasattva’s naar boven. Hun lichamen waren allemaal van goud, met de tweeëndertig kenmerken en een onmetelijke helderheid.
Het boeddhisme schuwt de metafoor niet als expressiemiddel. Het Lotus Sutra leest als een sprookje. Sprookjes zijn op hun manier heel realistisch. Ze hanteren een taal die toelaat over aspecten van de werkelijkheid te spreken die in een andere taalspel moeilijk toegankelijk zijn.
In China ontwikkelde zich enkele eeuwen later het volgende genre:
Een monnik vroeg Joshu, ‘ik ben nieuw in het klooster, Alsjeblief geef mij instructie, meester’. Joshu zei: ‘heb je al ontbeten?’ ‘Jazeker’, antwoordde de monnik. ‘Ga dan je kommen afwassen’, zei Joshu. De monnik kwam tot inzicht.
Koans zoals deze zijn korte cryptische verhaaltjes die meer werken door allusie dan door directe uitleg. Ze worden in de zentradities vaak gebruikt bij het onderricht.
Het blijft niet bij oude teksten. Het thema van de koan hierboven vinden we ook terug in ‘Na het feest de afwas’ een boek van Jack Kornfield, een hedendaags boeddhistische leraar en auteur:
Er bestaat niet zoiets als een staat van verlicht rentenieren; er is geen ervaring van ontwaken die ons boven de wet van verandering plaatst. ... Momenten van diepe vrede en een nieuw gevonden liefde worden gevolgd door periodes van verlies, zich afsluiten, angst of ontkenning en verraad. Als we de berg afdalen zullen we schrikken als we merken hoe onze oude gewoonten ons daar beneden op wachten, als een stel gemakkelijke, vertrouwde kleren. Zelfs als we een geweldige transformatie hebben doorgemaakt en we ons vredig en onwrikbaar voelen, zullen we onvermijdelijk door een deel van datgene wat met ons mee teruggekomen is op de proef gesteld worden.
In ondubbelzinnige westerse taal vindt het onderricht weer nieuwe woorden en uitdrukkingsvormen.